Thợ Thuê Ghế Là Nhân Viên Hay Nhà Thầu?

Bài này giải thích luật hoạt động ra sao, không phải tư vấn pháp lý hay thuế. Trước khi lập hay đổi kiểu thuê ghế, nhờ kế toán hoặc luật sư lao động rành tiểu bang của bạn coi giùm.

Một câu hỏi giải quyết gần hết

Hỏi vầy: tuần ế thì ai mất tiền?

Thợ thuê ghế thật thì vẫn nợ tiền ghế, dù tuần đó làm bốn chục khách hay bốn khách. Tuần ế quá thì tiền ghế có khi còn nhiều hơn tiền kiếm được. Đó là lỗ — tiền thật ra khỏi túi — và chịu rủi ro đó chính là cốt lõi của việc tự làm chủ.

Thợ ăn chia mà tuần ế thì chỉ kiếm ít hơn thôi. Không bao giờ âm. Không có tuần nào mà đi làm nail xong bị mất tiền. Cái đó không phải làm chủ, mà là làm công với mức lương thay đổi.

Nếu người bạn gọi là thợ thuê ghế chưa từng đối mặt với khả năng mất tiền, thì nhiều khả năng đó không phải thuê ghế.

Thuê ghế thật trông ra sao

Bạn cho thuê chỗ. Chỉ vậy thôi. Nghĩa là thợ tự quyết mọi thứ về việc làm ăn của họ bên trong chỗ đó:

• Tự đặt giá. Bảng giá tiệm ghi fill $45, thợ thuê ghế có quyền lấy $60 hay $35. Không được quyền đó nghĩa là bạn đang đặt giá giùm họ — đó là kiểm soát việc làm ăn của họ.
• Tự chọn giờ. Tự quyết bữa nào vô, bữa nào nghỉ. Bạn có thể đặt giờ mở cửa tiệm, nhưng không sắp lịch cho họ.
• Tự mua đồ. Sơn, bột, dũa của họ. Hết thì tự mua.
• Tự có khách. Đây là chỗ then chốt với tiệm nail — nói kỹ ở dưới.
• Tự thu tiền. Tiền khách vô tay họ, rồi họ trả tiền ghế cho bạn. Tiền chạy vô tiệm trước rồi tiệm phát ra lại thì trông y như trả lương.
• Được làm chỗ khác. Không có chuyện độc quyền.
• Có giấy tờ riêng. Business license nếu tiểu bang đòi, EIN, bảo hiểm riêng.
• Có hợp đồng thuê ghi rõ chỗ nào tiền bao nhiêu — không phải "hợp đồng nhà thầu độc lập".

Chỗ tiệm nail hay vướng: chia turn

Đây là chỗ đa số kiểu thuê ghế ở tiệm nail sụp đổ, và nên nói thẳng.

Nếu tiệm chia turn khách walk-in, thì mấy người trong vòng turn đó gần như chắc chắn không phải thợ thuê ghế.

Thợ thuê ghế phục vụ khách của chính họ. Họ tự gầy dựng mối, tự quảng cáo, và khách đó đi theo họ nếu họ dọn đi. Còn khi tiệm quyết định ai nhận khách kế tiếp, thì tiệm đang cung cấp nguồn khách và đang chỉ đạo công việc — hai dấu hiệu chỉ thẳng vào quan hệ nhân viên. Vòng turn chính là tiệm phân chia khách của tiệm cho thợ của tiệm.

Chuyện này tạo ra mâu thuẫn thật cho tiệm nail chạy walk-in: mô hình kinh doanh dựa vào việc tiệm hứng khách vãng lai rồi chia đều cho thợ, mà mô hình đó về bản chất là mô hình nhân viên. Không phải không thể có thợ thuê ghế thật trong tiệm walk-in — nhưng người đó phải làm khách riêng của mình song song, chứ không nhận từ vòng turn.

Vài tiệm chạy kiểu hỗn hợp: vài thợ thuê ghế thật có khách riêng, cộng với thợ ăn chia nhận walk-in. Kiểu đó chạy được, nhưng hai nhóm phải được đối xử khác nhau thật sự ở mọi mặt, không phải chỉ khác trên giấy.

Kiểu kết hợp dễ gây rắc rối

Vừa lấy tiền ghế vừa ăn phần trăm dịch vụ là kiểu khá phổ biến, và là rủi ro thật.

Logic của việc cho thuê là bạn làm chủ nhà — cho thuê chỗ với giá cố định, không dính dáng gì tới chuyện người thuê làm được nhiều hay ít. Ngay khi bạn lấy phần trăm doanh thu của họ, bạn không còn là chủ nhà nữa mà đang ăn chia trong việc làm ăn. Cộng thêm mấy dấu hiệu thường thấy (giá của bạn, đồ của bạn, turn của bạn), kiểu vừa tiền ghế vừa phần trăm rất dễ bị nhìn thành quan hệ nhân viên có kèm phí.

Nếu đúng tiệm mình, nên nhờ người chuyên môn coi lại trước khi có người khác coi giùm.

Cái bẫy giấy tờ

Hợp đồng thuê ghế là cần, nhưng còn xa mới đủ. Người ta đọc giấy xong rồi nhìn vô thực tế. Hợp đồng ghi thợ tự đặt giá mà cả tiệm ai cũng lấy đúng giá trên bảng thì tờ giấy không cứu được — mà tờ giấy ghi ngược với thực tế còn có thể làm chuyện trông như cố ý chứ không phải nhầm lẫn.

Giấy tờ riêng của thợ cũng vậy. Người không có business license, không EIN, không bảo hiểm riêng, không máy tính tiền riêng thì trên giấy trông y như nhân viên, gọi kiểu gì cũng vậy.

Ở tiểu bang dùng ABC test thì khó hơn nhiều

California, Massachusetts, và New Jersey dùng ABC test, đòi tiệm chứng minh được cả ba điều kiện. Chữ B hỏi công việc đó có nằm ngoài ngành nghề chính của tiệm không.

Với thợ thuê ghế thật, chữ B là chỗ phải cãi. Ngành nghề chính của tiệm có thể lập luận là cho thuê chỗ — nhưng người thuê đang làm nail trong một tiệm nail, đúng cái mà tiệm nổi tiếng làm. Cơ quan nhà nước ở mấy nơi này khá cứng rắn, và kết quả thì tuỳ vụ. Nếu tiệm ở mấy tiểu bang đó, kiểu thuê ghế phải độc lập thật sự và nhìn vô thấy rõ — bảng hiệu riêng, đặt lịch riêng, thu tiền riêng, khách riêng — và phải nhờ người chuyên môn coi.

Tự kiểm tra nhanh

Kết quả lẫn lộn thì không "trung bình" ra được. Nếu phân nửa danh sách chỉ về phía nhân viên thì tiệm đang có rủi ro thật — người ta cân nhắc toàn cảnh, mà mấy dấu hiệu về kiểm soát thì nặng ký.

Kết

Thuê ghế là hình thức hợp pháp. Chỉ là nó hẹp hơn cách đa số tiệm đang xài. Nếu người đó thuê chỗ, tự chạy khách riêng, tự đặt giá, và tự gánh rủi ro tuần ế — thì là nhà thầu. Còn nếu họ nhận walk-in của bạn, lấy giá của bạn, xài đồ của bạn, theo giờ của bạn — thì gọi là tiền ghế cũng không đổi được bản chất.

Đây là một phần của câu hỏi lớn hơn — coi thêm trả thợ nail 1099 được không? để nắm toàn cảnh, và để thợ nail sai loại thì bị phạt bao nhiêu để biết rủi ro thật ra tới đâu.

Chạy kiểu nào thì cũng giữ sổ sách cho sạch. Chia lương thợ và báo cáo doanh thu của SupaDay tách bạch thu nhập theo từng người từng dịch vụ, để thợ ăn chia và thợ thuê ghế không bị lẫn vô nhau trong sổ. Xem SupaDay chạy cho tiệm nail ra sao →